ՍԿԻԶԲ ԱՐԽԻՎ ԽՈՐԱԳԻՐ
 
ԴՊԻՐ 38
ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ

Ուսումնական բնագավառներ

Իվետա Ջանազյան
Բնագիտական փորձեր 5-6-րդ դասարանցիների համար

Մեթոդական մշակումներ

Գևորգ Հակոբյան
Սովորելու, սովորեցնելու և տեխնիկական թվային միջոցների մասին

Ուսումնական նյութեր

Պաուլո Կոելիո
Լույսի զինվորի գիրքը

Խնդիրներ Գևորգ Հակոբյանից
Էնշտեյնի խնդիրը

Լեո
Ղազարոս Աղայան

Հայկազ Մարգարյան
Հայ կաթոլիկական եկեղեցի

Ծիսական տոնացույց

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐ

Մարիա Մոնտեսորի
Երեխայի տունը

Պաոլո Ֆրերե
Ճնշվածների մանկավարժությունը

ՏԱՐԲԵՐ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐԸ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐԸ

Յուրա Գանջալյան
Լուրջ կրթությունը լուրջ ներդրումներ է պահանջում

Աշոտ Բլեյան
Գարնանային տոն` օլիմպիադա

ՓՈՔՐԵՐՆ ՈՒ ՄԵԾԵՐԸ (մանկավարժական ակումբ)

Մարկոս Էլիոս Ավրելիոս Վերոս
Ինքս ինձ հետ մենակ

Հասմիկ Ղազարյան
Լսելը՝ ուշադրության արժանի հմտություն

ԱՐՁԱԳԱՆՔ

Շուշան Բլեյան
Հայոց լեզվի օլիմպիադան և մեր «Բազկի զարկերը»

Յուրա Գանջալյան
Խորհրդածություններ անգլերենի հանրապետական օլիմպիադայի համայնքային փուլից հետո

Յուրա Գանջալյան
2010թ. անգլերենի միասնական քննությունների թեստերը

Արտակ Զարգարյան
Կովկասյան մեծ խաղ: Թուրքիայի վերադարձը
Ճնշվածների մանկավարժությունը

Սկիզբը

Բռնությունը սկիզբ է դրվում նրանց կողմից, ով ճնշում է, չարաշահում, ով չի հասկանում, որ ուրիշներն էլ են մարդ, այլ ոչ նրանց կողմից, ով ճնշված է, չարաշահված, չճանաչված: Չսիրվածները չեն, որ ստեղծում են դժգոհությունը, այլ նրանք, ովքեր չեն կարողանում սիրել, քանի որ իրենք միայն իրենց կարող են սիրել: Անճարները, որ ենթակա են բռնության, չեն կարող բռնություն սկզբնավորել, դա անում են նրանք, ովքեր իրենց ուժով ստեղծում են մի իրավիճակ, որը ծնում է կյանքի թշվառներին: Արհամարհվածները չեն, որ սկիզբ են դնում ատելությանը, այլ նրանք, ովքեր արհամարհում են: Նրանք չեն, ում մարդկայնությունը մերժվում է, այն նրանք, ովքեր մերժում է այդ մարդկայնությունը: Ուժ գործադրվում է ոչ թե նրա կողմից, ով թուլացել է ուժեղի ճնշման տակ, այլ ուժեղի կողմից, ով թուլացրել է նրանց:
Ճնշողների համար, այնուամենայնիվ, միշտ ճնշվածներն են (ում նրանք երբեք չեն կոչում ճնշված, այլ «այդ մարդիկ», «կույրեր», «կատաղածներ», «բնիկներ») «բռի» ու «բարբարոս», երբ պատասխան են տալիս բռնությանը:
Որքան էլ հակասական թվա մեր միտքը, ճնշվածների` ի պատասխան բռնության բարձրացված ըմբոստության արդյունքում կարող է ծնվել սերը: Գիտակցաբար, թե ակամա, ճնշվածների ըմբոստությունը (որը գրեթե միշտ նույնքան բռի է, որքան այն ծնող ճնշողների բռնությունը) կարող է սեր ծնել: Ճնշողների բռնությունը, սակայն, խանգարում է ճնշվածների լիարժեք մարդ լինելուն, վերջիններիս պատասխանի հիմքում մարդ լինելու իրավունքը վերադարձնելու ցանկությունն է: Քանի որ ճնշողները հակահումանիստականացնում են ու խախտում այլոց իրավունքները, դրանով հանդերձ նրանք հակահումանիստականացնում են իրենք իրենց: Ճնշվածները, պայքարելով հումանիստականության համար, խլում են ճնշողներից նրանց ճնշելու և իշխելու ուժը և այդպես ճնշողներին են վերադարձնում նրանց հումանիստականությունը, որը կորցրել էին ճնշման ժամանակ:

Միայն ճնշվածները իրենց ազատագրման գործընթացի ընթացքում կարող են ազատել իրենց ճնշողներին: Ճնշողները երբեք չեն կարող ազատել ո´չ ինքներն իրենց, ո´չ էլ այլոց: Այսպիսով շատ կարևոր է, որ ճնշվածը մղի այս պայքարը իր երկակի վիճակից դուրս գալու համար. այդ երկակիությունը կվերանա նոր մարդու հայտնությամբ, որը կլինի ո´չ ճնշող, ո´չ ճնշված, նա կլինի ազատման ճանապարհին կանգնած մի մարդ: Եթե ճնշվածների նպատակը լիարժեք դառնալն է, ապա դրան նա չի կարող հասնել պարզապես հակասության պայմանների կամ, այլ կերպ ասած, բևեռների տեղերի փոփոխությամբ: Սա կարող է թվալ չափազանց պարզեցված, սակայն դա այդպես չէ: Ճնշված-ճնշող հակասությունը, իրոք, ենթադրում է ճնշողի անհետացումը որպես իշխող դասակարգ: Այնուամենայնիվ, այն սահմանափակումները, որոնք կիրառվում են նախկին ճնշվածի կողմից իրենց ճնշողների նկատմամբ, որպեսզի նրանք չկարողանան վերադառնալ նրանց նախկին դիրքին, չեն փոխարինում ճնշմանը: Գործողությունը համարվում է ճնշում, եթե դա խանգարում է մարդկանց լիաժեք հումանիստական լինելուն: Համապատասխանաբար, այս անհրաժեշտ սահմանափակումները չեն վկայում այն մասին, որ երեկվա ճնշողները դարձել են այսօրվա ճնշողներ: Այն գործողությունները, որոնք խափանում են ճնշման համակարգի վերադարձը, չեն կարող համեմատվել այդ ռեժիմը ստեղծող ու սատարող գործողությունների հետ, այն գործողությունների, ուր մի քանի կին ու տղամարդ զրկում են մեծամասնությանը իրենց հումանիստական իրավունքներից: Այն վայրկյանին, երբ հաստատված ռեժիմը դառնում է տիրապետման «բյուրոկրատիա», կորչում է պայքարի հումանիստական ենթատեքստը և ազատության մասին այլևս ոչ մի խոսք չի կարող լինել: Այստեղից է բխում մեր այս պնդումը, որ ճնշող-ճնշված հակադրությունը չի կարող լուծվել միայն բևեռների տեղափոխմամբ: Ոչ էլ հնարավոր է նախկին ճնշողներին փոխարինել նորերով, ովքեր կշարունակեն այդ ճնշումը:

Բայց նույնիսկ երբ հակամարտությունը լուծվում է ազատված աշխատավորների նոր հասարակարգի հաստատումով, նախկին ճնշողները իրենց ազատված չեն զգում: Հակառակը, նրանք իրենց սկսում են ճնշված համարել: Սովոր լինելով ճնշել այլոց` նրանք նախկինից բացի ցանկացած այլ իրավիճակ ճնշող են համարում: Նախկինում նրանք կարող էին ուտել, հագնվել, կրթված լինել, ճանապարհորդել, Բեթհովեն ունկնդրել, այն ժամանակ, երբ մյուսները չունեին ուտելու և հագնելու բան, չունեին սովորելու ու ճանապարհորդելու, Բեթհովեն ունկնդրելու հնարավորություն: Նախկին ճնշողներին իրավունքների խախտում է թվում այդ կյանքը վարելու ցանկացած սահմանափակում հօգուտ հասարակության, չնայած նրան, որ հազարավոր մարդիկ դրանից տառապում էին, մահանում սովից, ցավից, դժբախտությունից և հուսահատությունից: Ճնշողների համար «մարդկային էակներ» արտահայտությունը վերաբերում է միայն իրենց, մնացած մարդիկ «առարկաներ» են: Ճնշողների համար գոյություն ունի միայն մի իրավունք, դա իրենց` հանգիստ ապրելու իրավունքն է, այն դեպքում, երբ ճնշվածները ունեն միայն գոյատևելու, ոչ միշտ ճանաչված, իրավունքը: Եվ նրանք թույլատրում են այս իրավունքը միայն այն պատճառով, որ ճնշվածների ներկայությունը անհրաժեշտ է իրենց գոյության համար:

Այս վարքը, աշխարհի ու մարդկանց այս ընկալումը բացատրվում է նրանց` դոմինանտ խավին պատկանելությամբ: Այն պահից սկսած, երբ հաստատվում է ճնշման ու բռնության իրավիճակը, նրանց համար, ովքեր ներառված են դրա մեջ` ճնշվածների ու ճնշողների հավասարապես, մի նոր կյանքի ու վարքագծի սկիզբ է դրվում: Նրանք երկուսն էլ ներկա են այս իրավիճակում ու երկուսն էլ կրում են ճնշման դրոշմը: Ճնշման էկզիստենցիալ իրավիճակների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այն սկիզբ է առնում ուժին տիրապետողի կողմից բռնության գործողությունից: Այս բռնությունը որպես գործընթաց կրկնվում է ճնշողների սերնդից սերունդ, որոնք դառնում են դրա ժառանգորդը ու ձևավորում դրա պայմանները: Այս պայմանները ճնշողի մեջ ձևավորում են տիրապետման ուժեղ գիտակցություն: Առանց աշխարհի ու մարդկանց անմիջական ու նյութական տիրապետման` ճնշողի գիտակցությունը չի կարող ոչինչ հասկանալ, չի կարող նույնիսկ գոյատևել: Ֆրոմն ասել է այս գիտակցության մասին, որ առանց այս տիրապետման «այն կորցնում է կապը աշխարհի հետ»: Ճնշողի գիտակցությունը ձգտում ունի իրեն շրջապատող ամեն ինչ իր տիրապետման առարկա դարձնելու: Ամեն ինչ` աշխարհը, բնությունը, արտադրանքը, մարդկանց ստեղծած բարիքները, ժամանակը, դառնում են տիրապտման օբյեկտ: Տիրապետելու իրենց անհագ տենչանքին գերի` ճնշողները զարգացնում են այն համոզմունքը, որ ամեն ինչ կարող են ձևափոխել ու գնել, դա նրանց զուտ մատերալիստական հայեցակարգն է: Փողը ամեն ինչի չափման միավորն է: Ճնշողի համար միակ կարևոր բանը միշտ ավելի ու ավելի շատ բան ունենալն է, նունիսկ ի հաշիվ ճնշվածների ունեցվածքի: Նրանց համար «լինել» նշանակում է «ունենալ» ու պատկանել ունեցողների խավին:
Որպես ճնշման իրավիճակից օգուտ քաղողներ` ճնշողները չեն կարող հասկանալ, որ եթե ունենալը լինելու անբաժան պայման է, ապա այն պարտադիր է բոլոր տղամարդկանց ու կանանց համար: Ահա, թե ինչու է նրանց բարությունը շինծու: Մարդկայնությունը «իր» է, և նրանք դրա էքսկլյուզիվ իրավունքը ունեն` իբրև ժառանգված գույք: Ճնշողի գիտակցության մեջ «ուրիշների» հումանիստականությունը հանդես չի գալիս որպես հումանիստականության լիարժեք ձգտում, այլ գահավիժում է: Ճնշողները չեն ըմբռնում ունենալու իրենց էքսկլյուզիվ իրավունքը որպես արտոնություն, որը հակահումանիստականացնում է իրենց ու ուրիշներին: Նրանք չեն կարող տեսնել, որ տիրապետող խավի իրենց եսասեր ձգտումներում խեղդվում են և այլևս «չեն», այլ պարզապես «ունեն»: Նրանց համար ավելի շատ ունենալը իրենց իրավունքն է, իրավունք, որը իրենք ձեռք են բերել սեփական «ձգտումների» ու «քաջության» գնով: Եթե մյուսները շատ չունեն, այն պատճառով է, որ չեն կարողանում կամ ծույլ են, և դեռ, որ ամենավատն է, անշնորհակալ վերաբերմունք ունեն տիրապետող խավի նկատմամբ: Այն պատճառով, որ ճնշվածներն «անշնորհակալ» են ու «նախանձ», նրանք պետք է միշտ հսկողության տակ լինեն:
Այլապես չի էլ կարող լինել: Եթե ճնշվածների հումանիստականացումը նշանակում է գահավիժում, ապա նույնը կնշանակի նաև նրանց ազատությունը, քանի որ պահանջվում է նրանց անդադար հսկողությունը: Եվ որքան մեծ է ճնշվածների հսկողությունը, այնքան ավելի անշունչ «առարկաներ» են նրանք դառնում: Ճնշողի` իրեն հանդիպած ամեն ինչը անշնչացնելու ձգտումը նմանվում է սադիզմի:
Այլ անձի (կամ այլ շնչավոր էակի) տիրապետելու հաճույքը ընկած է սադիզմի հիմքում: Նույն միտքը կարելի է արտահայտել նաև այլ կերպ. սադիզմը մարդուն դարձնում է իր, շնչավոր էակին` անշունչ առարկա, քանի որ անսահմանափակ հսկողության դեպքում կյանքը կորցնում է իր հիմնական որակը`ազատությունը:
Սադիստական սերը պիղծ սեր է, մահու և ոչ կյանքի սեր: Ճնշողի գիտակցության և նրա նեկրոֆիլիստական ընկալման որակներից մեկը սադիզմն է: Ճնշողի գիտակցությունը, տիրապետելու նկատառումներից ելնելով, ձգտում է կասեցնել որոնումը, աշխուժությունը, ստեղծագործական ուժը, որոնք բնորոշում են կյանքը, և այդպիսով սպանում է այն: Ճնշողները ավելի ու ավելի հաճախ են օգտագործում գիտությունն ու տեխնոլոգիաները` որպես իրենց նպատակին հասնելու հզոր գործիքներ, նրանք դրանց միջոցով պահպանում են ճնշման համակարգը: Ճնշվածները, որպես առարկաներ, չունեն այլ նպատակ, քան այն, որ նախատեսել են նրանց համար ճնշողները:

Հաշվի առնելով ասվածը` կարիք է առաջանում խոսելու մի այլ հարցի մասին, այն դեպքերի, երբ ճնշողների դասի որոշ անդամներ միանում են ճնշվածների խավին` այսպիսով մի բևեռից տեղափոխվելով մյուսը: Նրանք հսկայական դեր ունեն այս պայքարում: Պատահում է նաև, որ նրանք դադարում են շահագործող կամ չեզոք կողմ կամ շահագործման ժառանգորդ լինելուց, կրում են իրենց ծագման դրոշմը, այսինքն` պահպանում են իրենց նախապաշարմունքը` որոշակի ձևափոխություններով, կասկած կա մտավոր ունակություններում, ցանկություններում, գիտելիքներում: Հետևաբար, մարդկանց գործի այս աջակիցները հեշտությամբ կարող են միանալ ճնշվողներին կարեկցողների խմբին: Ճնշվողների կարեկցումը սատարում է անարդար հասարակարգը, որը պիտի շարունակվի, որ արդարացվի կարեկցումը: Մյուս կողմից մեր փոխակերպվածները իսկապես ձգտում են փոփոխել անարդար համակարգը, բայց իրենց հիմքերի պատճառով հավատում են, որ պիտի լինեն այդ փոխակերպումը իրականացնողները: Նրանք խոսում են մարդկանց մասին, բայց չեն վստահում նրանց, իսկ հավատը հեղափոխության կարևորագույն պայմաններից մեկն է: Իսկական հումանիստը տարբերվում է մարդկանց հանդեպ իր ունեցած իր հավատով, որը ավելի է ներգրավում իրենց այդ պայքարի մեջ, քան այդ հավատի բացակայության պայմաններում հազարավոր այլ գործողություններ:
Նրանք, ովքեր նվիրում են իրենց մարդկությանը, պետք է հաճախակի ստուգեն իրենք իրենց: Այս փոխակերպումը այնքան կտրուկ է, որ չի թույլ տալիս երկակի վարվելակերպ: Այս փաստը հաստատելու համար և հեղափոխական գիտության (որը հետագայում պետք է տրվի մարդկանց) սեփականատերը քեզ չհամարելու համար, պետք է պահպանել հինը: Ով հավաստիացնում է ազատագրման գործին իր նվիրվածության մասին, դեռևս անկարող է հաղորդակցության մեջ մտնել այն մարդկանց հետ, ում շարունակում է բարձրից նայել. նա ինքն իրեն է խաբում: Փոխակերպյալը, որը մոտենում է մարդկանց, բայց տագնապ է զգում նրանց ձեռնարկած ամեն քայլից, ամեն արտահայտած կասկածից, առաջարկությունից, ցանկանալով պարտադրել իր «կարգավիճակը», դեռ կպած է մնում իր արմատներին:

Մարդու փոխակերպումը պահանջում է լիակատար վերածնունդ: Նրանք, ովքեր ենթարկվում են դրան, պետք է գոյության նոր ձև ընդունեն. նրանք չեն կարող այլևս մնալ այնպիսիք, ինչպիսիք եղել են: Միայն ճնշվածների հետ ընկերության միջոցով են կարող նրանք հասկանալ իրենց ապրելակերպն ու վարվելակերպը, որը տարբեր պահերի արտացոլում է տիրապետման համակարգը: Այս առանձնահատկություններից է նախապես նշված` ճնշվածների էկզիստենցիալ երկակիությունը, որոնք միևնույն ժամանակ և´ իրենք են, և´ ճնշողները, ում պատկերը նրանք սեփականաշնորհել են: Հետևաբար, մինչև նրանք «չհայտնաբերեն» իրենց ճնշողին և տակնուվրա չանեն իրենց գիտակցությունը, գրեթե միշտ արտահայտելու են ֆատալիստիկ վերաբերմունք իրենց իրավիճակի հանդեպ:
Գյուղացին իր կախվածությունը հաղթահարելու քաջություն է ձեռք բերում, երբ գիտակցում է, որ անազատ է: Մինչև այդ ուղեկցում է տիրոջն ու մտածում. «Ի՞նչ կարող եմ անել, ես ընդամենը գեղջուկ եմ»:
Մակերեսորեն նայելիս թվում է, թե այս ֆատալիզմը ուղղակի հնազանդություն է, որը ընկալվում է որպես ազգային բնավորության գիծ: Ֆատալիզմը, որպես հնազանդություն, պատմական ու հասարակական իրավիճակների արդյունք է և ոչ թե մարդկային վարքի առանձնահատկություն: Այն գրեթե միշտ վերագրվում է ճակատագրի անխուսափելի ուժին կամ Աստծո աղավաղված պատկերացմանը: Կախարդանքի կամ առասպելաբանության ազդեցության ներքո ճնշվածները (հատկապես գեղջուկները, որոնք իրենց բնույթով ավելի շատ են ենթակա դրան) իրենց տառապանքի, շահագործման պատճառ համարում են Աստծո կամքը, այսինքն` Աստված է այս «խառնաշփոթի» ստեղծողը: Սուզված լինելով իրականության մեջ` ճնշվածները չեն կարողանում ընկալել ճնշողների շահերին ծառայող «կարգերը», քանի որ նրանք իրենցն են դարձրել ճնշողների անձը: Սահմանափակված լինելով այդ կարգերով` նրանք հաճախ հորիզոնական բռնություն են իրականացնում ու զայրույթը թափում իրենց ընկերների վրա ամեն աննշան պատճառով:

Գաղութացված մարդը ագրեսիան, որով ներծծված է իր ուղնուծուծը, նախ և առաջ դրսևորում է յուրայինների հանդեպ: Սա կարելի է տեսնել, օրինակ, երբ սևամորթները ծեծկռտում են իրար, և ոստիկանությունն ու ղեկավարությունը չեն իմանում` ինչպես դիմագրավեն Հյուսիսային Աֆրիկայի բռնության ալիքները: Կամ, ոստիկանը իրավունք ունի ցանկացած ժամանակ հարվածելու բնիկին, ճնշելու և ստորացնելու նրան, մինչդեռ այդ նույն բնիկն անմիջապես ձեռքը դանակին կգցի, եթե մի այլ բնիկ ընդամենը թշնամաբար նայի իրեն: Բնիկի առաջնահերթ նպատակն իր անձը իր եղբայրներից պաշտպանելն է:
Հնարավոր է` այստեղ էլ է դրսևորվում նրանց երկակիությունը: Քանի որ ճնշողը գոյություն ունի իրենց ճնշված ընկերների մեջ, անուղղակի ձևով հարվածում են ճնշողին նույնպես:
Մյուս կողմից, ճնշվողները, իրենց էկզիստենցիալ փորձի մի որոշ կետում, անհագ ձգողություն են զգում ճնշողների ու նրանց կյանքի նկատմամբ: Այս կյանքը համտեսելը դառնում է անհաղթահարելի ցանկություն: Իրենց օտարացման մեջ ճնշվածները ցանկացած գնով ձգտում են նմանվել ճնշողներին, հետևել նրանց օրինակին: Այս ֆենոմենը գերակշռում է մեծ մասամբ միջին դասի ճնշվածների մեջ, որոնք ձգտում են հավասարվել բարձր դասի «նշանավոր» մարդկանց: Ալբերտ Մեմին «գաղութացված մտածողության» բացառիկ մասնագետ է, նա իր աշխատության մեջ խոսում է գաղութարարի նկատմամբ տածած արհամարհանքի մասին, որը միաժամանակ նաև անհաղթահարեկի «ձգողություն» էր արթնացնում:
Ինչպես կարող է գաղութարարը հոգ տանել իր աշխատողների մասին, եթե պարբերաբար գնդակահարում է գաղթականների խմբեր: Ինչպես կարող էին գաղթականները այդքան դաժանորեն բացառել իրենք իրենց ու միաժամանակ այդպիսի պահանջներ առաջ քաշել: Ինչպես կարող էր գաղթականը այդքան ատել ու միաժամանակ հիանալ գաղթարարով: (Չնայած այս ամենին` ինքս զգացել եմ այդ հիացմունքը (Ա. Մեմի, The Colonizer and the Colonized (Boston, 1967) :
Ցածր ինքնագնահատականը գաղթականի այլ հատկանիշերից մեկն է, որը բխում է այն հանգամանքից, որ նա սեփականացրել է գաղութարարի կարծիքը: Նրանք այնքան հաճախ են լսում, որ բանի պետք չեն, ոչինչ չեն հասկանում և անկարող են ինչ-որ բան սովորելու, որ ծույլ են, թույլ և անընդունակ, որ վերջիվերջո ինքներն էլ սկսում են դրան հավատալ:

Գեղջուկը իրեն ցածր է դասում իր տիրոջից, որովհետև վերջինս ամեն ինչ գիտի ու միայն նա կարող է ղեկավարել:
Իրենք իրենց անգրագետ են կոչում ու ասում, որ «պրոֆեսորը» միակն է, ով գիտելիք ունի և պետք է լսեն նրան: Գիտելիքի չափանիշերը, որոնք կիրառվում են իրենց նկատմամբ պայմանական են: «Ինչո՞ւ նախ դուք չեք պատմում նկարները,- ասում է մի գեղջուկ պարապմունքի ժամանակ,- մենք այդպես շատ ժամանակ կտնտեսեինք և գլխացավանքից կպրծնեինք»:
Նրանք գրեթե երբեք չեն գիտակցում, որ իրենք էլ ինչ-որ բան գիտեն, որը սովորել են աշխարհից ու այլ մարդկանց հետ շփման ժամանակ: Այս պայմաններում, որոնք բխեցնում են նրանց երկակիությունը, շատ բնական է իր նկատմամբ այս անվստահությունը:

Հաճախ է պատահում, որ գեղջուկները դասընթացների ժամանակ սկսում են աշխուժորեն քննարկել ինչ-որ մի թեմա, հետո հանկարծակի կանգ են առնում ու ասում ուսուցչին. «Կներեք մեզ, մենք պետք է որ լռեինք, որպեսզի դուք խոսեք, մենք ոչինչ չգիտենք»: Նրանք շատ ժամանակ պնդում են, որ իրենց ու կենդանիների մեջ չկա ոչ մի տարբերություն, իսկ եթե այդ տարբերությունը կա էլ, ապա ի հօգուտ կենդանիների. «Նրանք մեզնից ավելի ազատ են»:
Հետաքրքիր է, սակայն, տեսնել, թե այս ցածր ինքնագնահատականը ինչպես է ձևափոխվում ճնշման իրավիճակի փոփոխմանը զուգահեռ: Ես լսել եմ, թե ինչպես է մի գյուղացի հանդիպման ժամանակ ասել հետևյալ արտահայտությունը. «Նրանք ասում են, որ մեզնից օգուտ չկա, որովհետև մենք ծույլ ենք ու հարբեցող: Այդ ամենը սուտ է: Հիմա, երբ մենք հարգանք ենք վայելում, կարող ենք բոլորին ցույց տալ, որ երբևիցե ծույլ կամ հարբեցող չենք եղել: Մենք պարզապես շահագործվել ենք»:
Քանի դեռ ճնշվածների մեջ պահպանվում է իրենց երկակիությունը, նրանք չեն ցանկանում դիմադրել և լիովին զուրկ են ինքնավստահությունից: Նրանք համոզված են ճնշողի անձեռնմխելիության մեջ: Սեփականատիրոջ կախարդական ուժը հատուկ հսկողության տակ է պահում գյուղական շրջանները: Իմ ընկերը պատմեց ինձ մի դեպք, երբ մի խումբ զինված գյուղացիներ Լատինական Ամերիկայում վերջերս գրաված են եղել սեփականատիրոջ կալվածքը: Մարտավարական նկատառումներից ելնելով` նրանք որոշել են տիրոջը պատանդ պահել: Բայց գյուղացիներից ոչ ոք համարձակություն չի ունեցել հսկելու նրան. միայն նրա ներկայությունը արդեն սարսափելի էր: Հնարավոր է, նաև նրանց մեջ մեղքի զգացումն է խոսել: Իրականում նրանց տնօրինողը հենց իրենց «մեջ» էր:
Ճնշվածները պետք է ականատես լինեն ճնշողների խոցելիության օրինակների, որպեսզի իրենց մեջ սկսի զարգանալ հակառակ համոզմունքը: Մինչև այդ պահը նրանք կշարունակեն լինել վախվորած, ծեծված ու հուսալքված: Քանի դեռ ճնշվածները անտեղյակ են իրենց իրավիճակի պայմաններից, նրանք կշարունակեն «ընդունել» իրենց շահագործումը: Ավելին, նրանք շատ պասիվ են պահում իրենց, երբ հայտնվում են պայքար մղելու անհրաժեշտության առջև: Հետզհետե նրանք սկսում են մտածել հեղափոխության հնարավորությունների մասին: Ազատագրման ճանապարհին կանգնելով` պետք է շարունակել պասիվ երևալ և արթնանալ ճիշտ պահին: Աշխարհի ու իրենց սխալ ընկալման հետևանքով ճնշվածներն իրենց «իր» են զգում, որը պատկանում է ճնշողին: Վերջիններիս համար էլ լինելը նշանակում է ունենալ, և մեծ մասամբ ճնշվածների հաշվին: Ճնշվածների համար իրենց գոյության մի որոշ պահի , լինել չի նշանակում նմանվել ճնշողին, բայց նրա տակ լինել, կախման մեջ լինել նրանից: Այստեղից բխում է, որ ճնշվածները կախյալ վիճակում են:

Գյուղացին կախում ունի: Նա չի կարող ասել` ինչ ուզում է: Մինչև իր կախյալ վիճակի բացահայտումը նա տառապում է: Նա իր մուռը հանում է տանը, ուր գոռում է իր երեխաների վրա, ծեծում նրանց: Նա բողոքում է իր կնոջից ու մտածում, որ ամեն ինչ վատ է: Նա իր կատաղությունը չի ցույց տալիս տիրոջ մոտ, քանի որ մտածում է, որ նա բարձրագույն էակ է: Հաճախ է պատահում, որ գյուղացին իր դարդերը փորձում է մոռանալ խմիչքի միջոցով:
Այս զգայական կախումը կարող է ճնշվածին տանել նրան, ինչ Ֆրոմը անվանում է նեկրոֆիլիկ վարվելակերպ, այլ կերպ ասած` իրենց կամ իրենց ճնշված ընկերների կյանքի խորտակում:
Միայն այն ժամանակ են ճնշվածները հավատում իրենց ուժերին, երբ բացահայտում են ճնշողին ու ներքաշվում իրենց ազատագրման համար կազմակերպված պայքարի մեջ: Այս բացահայտումը չի կարող լինել սոսկ ինտելեկտուալ, այն պետք է ներառի նաև գործողություն, ոչ էլ այն կարող է լոկ գործնական լինել, այստեղ պահանջվում է լուրջ մտավոր աշխատանք: Միայն այս դեպքում դա կարող է դառնալ փորձ:
Կրիտիկական ու ազատագրմանը ուղղված երկխոսությունը, որը գործողություն է ենթադրում, պետք է տարվի ճնշվածի հետ նրա պայքարի ցանկացած փուլում: Այդ երկխոսության պարունակությունը կախված է պատմական պայմաններից ու նրանից, թե որքանով է նա ընկալում իրականությունը:Մենախոսությունը, կարգախոսները երկխոսությամբ փոխարինելը ճնշվածին ազտագրելու փորձ է ընտանեկանացման գործիքների միջոցով: Ճնշվածներին առանց իրենց մտավոր աշխատանքի ազատագրելը նշանակում է նրանց օբյեկտ դարձնել, այսինքն մղել նրանց դեպի պոպուլիստական թակարդ:

Պայքարի ցանկացած փուլում ճնշվածները իրենց պետք է զգան մարդ, որը ավելի մարդկային դառնալու կոչում ունի:
Այն պահանջը, որ ճնշվածները պետք է անպայման մտավոր աշխատանք տանեն չի նշանակում, որ սա բազկաթոռային հեղափոխություն է: Հակառակը, իսկական մտավոր աշխատանքը անպայման տանում է գործողության: Մյուս կողմից, եթե իրավիճակը գործողություն է պահանջում, ապա այդ գործողությունը իսկական փորձառություն կլինի միայն դեպքում, երբ նրա հետևանքները դառնան կրիտիկական մտավոր աշխատանքի օբյեկտներ: Այս դեպքում պրակտիկան դառնում է ճնշվածների նոր raison d’etre, և հեղափոխությունը բացում է այս raison d’etre-ի պատմական կողմը, որը անհնարին է առանց գիտակցության ներգրավման: Հակառակ դեպքում գործողությունը սոսկ ակտիվիզմ է դառնում:
Այդ պրակտիկան ձեռք բերելու համար, սակայն, անհրաժեշտ է հավատալ ճնշվածներին և նրանց մտավոր կարողությանը: Այդ հավատը չունեցողը ի վիճակի չի լինի կառուցելու երկխոսությունը, մտավոր գործունեությունը և շփումը, և կշարունակի օգտագործել մենախոսություններ ու կարգախոսներ: Ազատագրման պատճառին վերաբերող մակերեսային հղումները ունեն այդ վտանգը:
Քաղաքական օգնությունը ճնշվածներին պետք է լինի կրթական իր բուն իմաստով, հետևաբար, պիտի լինի գործողություն` կատարված ճնշածների հետ միասին: Նրանք, ովքեր աշխատում են ազատագրման համար, չպիտի օգտագործեն ճնշվածների զգայական կախվածությունը, կախվածություն, որը կոնկրետ իրենց շրջապատող իրավիճակի արդյունք է: Օգտագործել իրենց կախվածությունը հանուն ավելի մեծ կախվածության, նշանակում է կիրառել ճնշողի տակտիկա: Ազատագրման գործողությունը պետք է ընդունի այս կախվածությունը, որպես թույլ կողմ, և ձգտի մտավոր աշխատանքի ու գործողության միջոցով այն վերածի անկախության: Սակայն ոչ մի, նույնիսկ ամենալավ նպատակները հետապնդող լիդերությունը չի կարող անկախություն պարգևել: Ճնշվածների ազատագրումը` մարդկանց, այլ ոչ թե իրերի ազատագրում է: Այսպիսով, եթե մարդ ինքը իրեն չի ազատում, ապա ոչ ոք իրեն չի ազատի: Ազատումը մարդկային ֆենոմեն է և չի կարող ձեռք բերվել կիսամարդկանց միջոցով: Մարդկանց` որպես կիսամարդկանց վերաբերվելու ցանկացած փորձ հակահումանիստականացնում է նրանց: Երբ մարդիկ արդեն հակահումանիստականացված են, նրանք տառապում են ճնշումից. այսպիսով` ազատագրման գործընթացը չպետք է հակահումանիստականության տարրեր պարունակի:

Ազատագրման համար լավագույն մեթոդը ազատագրական պրոպագանդան չէ: Ոչ էլ ճիշտ կլինի ճնշվածների մեջ ուղղակի ազատությանը հասնելու հավատ սերմանել և մտածել, որ շահել ես նրանց վստահությունը: Ճիշտ մեթոդը երկխոսությունն է: Ճնշվածների համոզմունքը, որ իրենց ազատության համար իրենք պիտի պայքարեն, ոչ թե հեղափոխության ղեկավարների նվերն է նրանց, այլ սեփական գիտակցության (conscientizacao) արդյունքը: Հեղափոխության առաջնորդներն էլ պիտի գիտակցեն, որ պայքարի անհրաժեշության իրենց համոզմունքը այլոց կողմից չի տրված իրենց, եթե այն իսկապես իրական է: Այս համոզմունքը չի կարող փաթեթավորվել ու վաճառվել, դրան կարելի է հասնել մտածելու ու գործելու միջոցով: Միայն իրականության, պատմական իրավիճակի մեջ ղեկավարի անձնական ներգրավվածությունն է նրան հանգեցրել այդ իրավիճակի քննադատությանը և այն փոխելու ձգտմանը: Նմանապես ճնշվածները պետք է հասնեն այդ համոզմունքին որպես սուբյեկտներ, այլ ոչ օբյեկտներ: Նրանք պետք է քննադատաբար մոտենան այն իրավիճակին, որը շրջապատում է իրենց, և որի դրոշմն են իրենք կրում. պրոպագանդան չի կարող հասնել դրան: Պայքար մղելու համոզմունքը պարտադիր է ոչ միայն հեղափոխության առաջնորդների, այլ նաև ճնշվածների համար: Այն անհրաժեշտ է, քանի որ հեղափոխությունը պետք է կատարվի ոչ թե ճնշվածների համար, այլ նրանց հետ: Իմ համոզմունքն այն է, որ միայն երկրորդն է ընդունելի: Այս մտահղացումների ներկայացման նպատակն է հեղափոխության մանկավարժական բնույթը պաշտպանելը: Ցանկացած ժամանակաշրջանի հեղափոխական առաջնորդներ, որոնք հաստատել են, որ ճնշվածները պիտի ընդունեն իրենց ազատության պայքարը, հաստատել են նաև այս պայքարի մանկավարժական ուղղվածությունը:
Այդ առաջնորդներից շատերը, սակայն, վերջում հանգել են ճնշողների կողմից օգտագործվող «կրթական» մեթոդներին: Նրանք մերժում են մանկավարժական մոտեցումը ազատագրման գործընթացում, սակայն օգտագործում են պրոպագանդան համոզելու համար:
Ճնշվածների համար շատ կարևոր է գիտակցել, որ երբ նրանք ընդունում են պայքարը հանուն հումանիզացիայի, պետք է ընդունեն նաև այդ պայքարի համար պատասխանատվությունը: Նրանք պիտի գիտակցեն, որ պայքարում են ոչ թե ուղղակի սովից ազատվելու համար, այլ… ստեղծագործելու ու կառուցելու ազատության, զարմանալու ու ինքնավստահություն ձեռք բերելու համար: Այս ազատությունը պահանջում է, որ անհատը լինի ակտիվ ու պատասխանատու, և ոչ թե ստրուկ կամ մեքենայի մաս… Բավական չէ այն հանգամանքը, որ մարդը այլևս ստրուկ չէ: Եթե սոցիալական պայմանները խթանում են ավտոմատների գոյությունը, ապա արդյունքում ունենում ենք սեր ոչ թե ոչ թե կյանքի նկատմամբ, այլ մահվան:
Ճնշվածները, որոնք ձևավորվել են մահվան շունչ ունեցող ճնշման կլիմայում, պետք է իրենց պայքարի մեջ գտնեն ճանապարհ դեպի կենսասեր հումանիզացիա, որը չի նշանակում պարզապես ուտելու շատ բան ունենալ: Ճնշվածները պարտություն են կրել, որովհետև դարձել են իրեր: Հումանիստականությունը վերգտնելու համար նրանք պիտի դադարեն իր լինելուց և պայքարեն որպես մարդ:Սա անպայման պայման է: Նրանք չեն կարող պայքարի մեջ մտնել որպես իրեր` հետագայում մարդկային արարած դառնալու նպատակով:

Պայքարը սկսվում է նրանից, որ մարդը գիտակցում է իր պարտությունը: Պրոպագանդան, ղեկավարումը, իշխումը չեն կարող նրանց հումանիստականությունը վերադարձնելու միջոցներ լինել: Միակ գործող միջոցը հումանիստական մանկավարժությունն է, ուր հեղափախական ղեկավարությունը ստեղծում է մշտական երկխոսություն ճնշվածների հետ: Հումանիստական մանկավարժության մեջ ղեկավարման մեթոդը դադարում է գործիք լինելուց, քանի որ արտահայտում է սովորողի գիտակցությունը:
Այս մեթոդը գիտակցության արտաքին ձևն է, որը արտահայտվում է նրա նպատակային մակարդակի վրա տեղի ունեցող գործողություններով: Գիտակցության իմաստը աշխարհի հետ լինելն է, և սա անփոփոխ է: Հետևաբար գիտակցությունը իրականում ճանապարհ է, որը տանում է դեպի իրենից դուրս, իրենից անկախ, իրեն շրջապատող ինչ-որ բանի: Այսպիսով գիտակցությունը կարելի է սահմանել որպես մեթոդ:

Հեղափոխական կրթությունը պետք է իրականացնի նպատակաուղղված co-intentional կրթություն: Ուսուցիչներն ու ուսանողները սուբյեկտներ են ոչ միայն իրականության բացահայտման, այլ նաև գիտելիքի վերակառուցման գործում: Քանի որ նրանք ձեռք են բերում իրականության այս գիտելիքը մտածելու ու գործողության միջոցով, նրանք դառնում են դրա մշտական ստեղծողը: Այստեղ ճնշվածի մասնակցությունը իր ազատագրման գործընթացում կլինի այն, ինչ պիտի լիներ:

Բացվել է 255 անգամ
???????@Mail.ru ՍԿԻԶԲ | ԱՐԽԻՎ | ԽՈՐԱԳԻՐ | ԿԱՊ

© 2007-2010 «ՄԽԻԹԱՐ ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ» ԿՐԹԱՀԱՄԱԼԻՐ