ՍԿԻԶԲ ԱՐԽԻՎ ԽՈՐԱԳԻՐ
 
ԴՊԻՐ 44
ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ

Ուսումնական բնագավառներ

Աիդա Պետրոսյան
Տառաճանաչություն. ոչ թե նպատակ, այլ միջոց

Նունե Մովսիսյան
Առարկայական մեդիափաթեթ

Մեթոդական մշակումներ

Жанна Акопян
Что такое критическое мышление

Ուսումնական նյութեր

Պաուլո Կոելիո
Լույսի զինվորի գիրքը

Ծիսական տոնացույց

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐ

Մարիա Մոնտեսորի
Երեխայի տունը

Պաոլո Ֆրերե
Ճնշվածների մանկավարժություն

Շալվա Ամոնաշվիլի
Որտե՞ղ ես, ժպիտ իմ

ՏԱՐԲԵՐ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐԸ

Պրոտոպոպովա Վ.Վ.
Համակարգչի և համացանցի ներառումը ուսուցման մեջ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐԸ

Աշոտ Բլեյան
Ես չխոսեմ` քարի ու ասֆալտի ծանրության տակ թողած հողը կաղաղակի

Жанна Акопян
Школа учит мыслить светоносно, преобразующе, благостно

ՓՈՔՐԵՐՆ ՈՒ ՄԵԾԵՐԸ (մանկավարժական ակումբ)


Սթիվ Ջոբսի ելույթը Ստենֆորդի համալսարանի շրջանավարտների առաջ

ԱՐՁԱԳԱՆՔ
Ճնշվածների մանկավարժություն

Սկիզբը

Երրորդ գլուխ

 

Եթե մենք փորձենք երկխոսությունը վերլուծել որպես մարդկայինի դրսևորում, ապա կբացահայտենք մի բան, որը երկխոսության հիմքում է. դա բառն է: Սակայն բառը ավելին է, քան ուղղակի մի գործիք, որը հնարավոր է դարձնում երկխոսությունը. հետևաբար մենք պիտի փնտրենք դրա բաղադրիչ տարրերը: Բառի սահմաններում երկու չափում` դատողությունն ու գործողությունը, կտեսնենք այնքան սերտ կապի մեջ, որ հենց նրանցից մեկը անտեսվում է նույնիսկ մասնակիորեն, մյուսը անմիջապես տուժում է: Բառը չի կարող ճշմարիտ լինել, եթե այն միաժամանակ փորձ չէ: Ուստի, ճշմարիտ խոսք ասել՝ նշանակում է փոխել աշխարհը: 

Ոչ ճշմարիտ բառը, այսինքն՝ այն բառը, որը չի կարող փոխել իրականությունը, ի հայտ է գալիս, երբ հակադրություն է պարտադրվում նրա բաղկացուցիչ տարրերին: Երբ բառը զրկվում է իր գործողություն մեծությունից, դատողությունը ինքնաբերաբար տուժում է նույնպես, և բառը փոխարկվում է պարզապես շաղակրատանքի, վերբալիզմի, օտարված և օտարացնող մի «բլաժ»-ի (blah - անհեթեթության, դատարկաբանության): Այն դառնում է դատարկ բառ, որը չի կարող բացահայտել աշխարհը, քանի որ բացահայտումն անհնար է առանց վերափոխելու պատականության, իսկ առանց գործողության չի կարող լինել վերափոխում:

Մյուս կողմից, երբ դատողության հաշվին գործողությանը բացառիկ նշանակություն է տրվում, բառը դառնում է ակտիվիզմ: Վերջինս՝ հանուն գործողության գործողությունը, բացառում է իրական փորձը և երկխոսությունն անհնար դարձնում: Ցանկացած հակադրություն, գոյության ոչ իրական ձևեր ստեղծելով, ստեղծում է նաև մտքի ոչ իրական ձևեր, որոնք զորացնում են նախնական հակադրությունը:

Մարդկային գոյությունը չի կարող լռակյաց, ոչ էլ կարող է հագենալ կեղծ խոսքերով. նրան միայն ճշմարիտ խոսքեր են պետք, որոնց օգնությամբ մարդը վերափոխում է աշխարհը: Գոյություն ունենալ՝ մարդկայնորեն նշանակում է անվանել աշխարհը, որպեսզի փոխես այն: Մի անգամ անուն ստանալով՝ աշխարհը իր հեթին որպես խնդիր է բացահայտվում է նրանց առաջ, ովքեր անվանեցին իրեն, ու պահանջում մի նոր անուն: Մարդը լռության [1] մեջ չի ստեղծվում, այլ խոսքով, գործով, գործողություն-դատողությամբ: 

Բայց թեև ճշմարիտ բառ ասելը, որը աշխատանք է, փորձ, նշանակում է փոխել աշխարհը, այդպիսի խոսք ասելը մի քանի ընտրյալների արտոնությունը չէ, դա յուրաքանչյուր մարդու իրավունքն է: Հետևաբար ոչ ոք չի կարող ճշմարիտ խոսել միայնակ. և չի կարող դա ասել մյուսի փոխարեն, մի վերագրված գործողությամբ, որը մյուսներին զրկում է իրենց խոսքից:

Երկխոսությունը երկու մարդկանց միջև հանդիպումն է, աշխարհի հետ կապող օղակ՝ աշխարհը անվանելու համար: Հետևաբար, երկխոսություն չի կարող լինել նրանց միջև, ով ցանկանում է անվանել աշխարհը, և ով ոչ մի անուն չի ընդունում. նրանց միջև, ով զրկում է այլ մարդկանց իրենց խոսքն ասելու իրավունքից, և ում խոսելու իրավունք չեն տալիս։ Նրանք, ում իրենց խոսքն ասելու բնական իրավունքից զրկում են, նախ և առաջ պետք է պահանջեն իրենց իրավունքը վերադարձնել և պետք է խոչընդոտեն այդ անմարդկային ագրեսիային։ 

Եթե իրենց խոսքն ասելիս մարդիկ, աշխարհը անվանելով , վերափոխում են այն, երկխոսությունը կայանում է իբրև միջոց, որով մարդը հասնում է մարդու նշանակությանը: Ուստի երկխոսությունը էական անհրաժեշտություն է: Իսկ քանի որ երկխոսությունը բախում է, որում երկխոսության մասնակիցների՝ միավորած մտածումն ու գործողությունը հասցեագրվում են աշխարհին, որը պիտի վերափոխվի և մարդկայնանա, այս երկխոսությունը չի կարող մի մարդու մտքերի «ներդրում» լինել մի այլ մարդու մեջ, և ոչ էլ պարզ փոխանակումը կարող է դառնալ մտքերի, որ քննարկման մասնակիցների կողմից «օգտագործվեն»։ Այն չի կարող նաև թշնամական լինել, պոլեմիկ վեճ նրանց միջև, ովքեր կապված չեն ո´չ աշխարհին անուն տալու ցանկությամբ, ոչ ճշմարտության փնտրտուքով, այլ ցանկանում են պարտադրել իրենց սեփական ճշմարտությունը: Որովհետև երկխոսությունը բախում է այն մարդկանց միջև, ովքեր անվանում են աշխարհը, այն չի կարող լինել իրավիճակ, երբ որոշ մարդիկ աշխարհն անվանում են մյուսների անունից: Սա ստեղծական գործողություն է, սա չի կարող մեկի կողմից որպես խորամանկ գործիք օգտագործվել մյուսին իշխելու համար: 

Երկխոսության մեջ ենթադրվող տիրապետությունը երկխոսության մասնակիցների մի աշխարհ է. սա աշխարհի նվաճումն է հանուն մարդկության ազատագրման:
Երկխոսությունը, սակայն, չի կարող գոյություն ունենալ առանց մարդկանց ու աշխարհի նկատմամբ տածած խոր սիրո: Աշխարհի անվանումը, որը արարման և վերաարարման գործողություն է, անհնար է, եթե համակված չէ սիրով: 

Սերը միաժամանակ և´ երկխոսության հիմքն է, և´ բուն երկխոսությունը: Այսպիսով այն պատասխանատու սուբյեկտների խնդիրն է և չի կարող գոյատևել տիրապետման պայմաններում: Գերիշխանությունը բացահայտում է սիրո պաթոլոգիան` սադիզմը նրա մեջ, ով տիրապետոում է, և մազոխիզմը նրա մեջ, ում տիրապետում են: Քանի որ սերը արիության դրսևորում է, այլ ոչ թե ահի, սերը պարտավորվածություն է այլոց առջև: Կարևոր չէ, թե որտեղ են ճնշվածները, սիրո գործողությունը պարտավորվածություն է իր պատճառի՝ ազատագրման նպատակի առաջ: Եվ այդ պարտավորությունը, քանի որ սիրող է, երխոսության բնույթ ունի: Որպես քաջության ակտ՝ սերը չի կարող սենտիմենտալ լինել. որպես ազատության ակտ՝ այն չպիտի ծառայի որպես մարդուն շահագործելու առիթ: Այն պիտի ծնի ազատության նոր գործողություններ, այլապես սեր չէ: Միայն ճնշման իրավիճակը ոչնչացնելով կարելի է վերականգնել սերը, որը այդ իրավիճակը անհնարին է դարձրել: Եթե ես աշխարհը չեմ սիրում, եթե չեմ սիրում կյանքը, եթե մարդկանց չեմ սիրում, ես չեմ կարող երկխոսության մեջ մտնել: 
Մյուս կողմից երկխոսությունը չի կարող գոյություն ունենալ առանց համեստության: Աշխարհի անվանումը, որի միջոցով մարդիկ անընդհատ վերստեղծում են աշխարհը, չի կարող գոռոզության արդյունք լինել: Երկխոսությունը, որպես մարդկանց բախում, ուղղված ուսումնասիրության և գործողության ընդհանուր խնդրին, քանդվում է, եթե կողմերը (կամ մեկ կողմը) զուրկ է համեստությունից։ Ինչպես կարող եմ զրույց վարել, եթե անընդհատ մատնանշում եմ մյուսների անկրթությունը և երբեք չեմ գիտակցում իմը: Ինչպե՞ս կարող եմ երկխոսության մեջ մտնել, եթե վերաբերվում եմ որպես հատուկի, զատում եմ մյուս մարդկանցից՝ «նրանցից», որոնց մեջ չեմ կարողանում տեսնել այլոց «ես»-երը: Ինչպե՞ս կարող եմ ես երկխոսության մեջ մտնել, եթե ինձ համարում եմ «մաքուր» մարդկանց ներքին խմբի անդամ, ճշմարտության և գիտելիքի տեր, ում համար բոլոր ոչ անդամները «այն մարդիկ» են կամ «անլվաներ»: Ինչպես կարող եմ երկխոսել, եթե կանխակալորեն մտածում եմ, որ աշխահ անվանելը վերնախավի կոչումն է, և որ պատմության մեջ մարդկանց ներկայությունը անեծքի նշան է, և ուստի պետք է խուսափել: Ինչպես կարող եմ երկխոսել, եթե փակ եմ և նույնիսկ վիրավորվում եմ այլ մարդկանց մասնակցությունից: Ինչպես կերկխոսեմ, եթե սարսափում եմ խառնվելուց (դուրս մղվելուց), ինձ տառապանք և թուլություն պատճառող փոքր-ինչ հնարավորությունից: Անձնապաստանությունն անհամատեղելի է երկխոսության հետ։ 

Մարդը, որ զուրկ է համեստությունից (կամ կորցրել է այն), չի կարող գալ դեպի մարդիկ, աշխարհը անվանելու գործում չի կարող նրանց ընկերը լինել: Նա, ով ընդունում իր՝ բոլորի նման մահկանացու լինելը, դեռ շատ երկար ճանապարհ պիտի անցնի, մինչև հասնի բախման կետի։ Այդ հանդիպման կետում ոչ միանգամայն անկիրթներ են, ոչ էլ կատարյալ իմաստուններ. այստեղ ընդամենը մարդիկ են, որոնք փորձում են միասին իմանալ ավելին, քան գիտեն հիմա:

Երկխոսությունը հետագայում նույնպես պահանջում է խորին հավատ մարդու նկատմամբ, հավատ անելու և կրկնելու, ստեղծելու և վերստեղծելու նրա ուժի նկատմամբ, ավելի մարդկասեր լինելու նրա կոչման նկատմամբ (որը ոչ թե վերնախավի արտոնությունն է, այլ բոլորի ի ծնե իրավունքը): Մարդու նկատմամբ հավատը երկխոսության ապրիորի պահանջ է. «երկխոսության մարդը» հավատում է մյուս մարդկանց նույնիսկ մինչև դեմառդեմ նրանց հանդիպելը: Նրա հավատը, սակայն, պարզունակ չէ: «Երկխոսության մարդը» քննադատող է և գիտի, որ չնայած մարդն ի զորու է ստեղծելու և վերափոխելու, օտարացման կոնկրետ իրավիճակում կարող է թուլանալ այդ զորությունն օգտագործելիս: Մարդու նկատմամբ հավատը կորցնելուց հեռու լինելիս էլ դրա հնարավորությունը ցնցում է մարտահրավերի նման, որին պարտավոր է պատասխանել: Նա համոզված է, որ ստեղծելու ու վերափոխելու զորությունը վերածնվելու ձգտում ունի, նույնիսկ եթե որոշակի իրավիճակներում խանգարում են: Եվ այդ վերածնունդը կարող է տեղի ունենալ ոչ թե ինքն իրեն, այլ ազատության համար պայքարի մեջ ու դրա միջոցով, ստրկական աշխատանքի փոխարեն ազատագրված աշխատանքով, որը հետաքրքրություն է առաջացնում կյանքի նկատմամբ: Առանց մարդու նկատմամբ այդ հավատի երկխոսությունը շինծու է, ինչը անխուսափելիորեն հանգեցնելու է պատերնալիստիկական շահագործման:

Սիրո, հաշտության ու հավատի մթնոլորտում երկխոսությունը դառնում է հորիզոնական հարաբերություն, որի տրամաբանական արդյունքն էլ՝ երկխոսության մասնակիցների միջև փոխադարձ վստահությունը: Հարաբերություններում հակասություն կլիներ, եթե սիրող, հաշտ ու լիակատար հավատի երկխոսությունը փոխադարձ վստահության մթնոլորտ չառաջացներ, ինչը երկխոսության մասնակիցներին աշխարհն անվանելու գործում ավելի ընկերներ կդարձնի: Հակառակը, այսրիսի վստահությունն ակնհայտորեն բացակայում է կրթության բանկային մեթոդի հակաերկխոսություններում: Եթե մարդու նկատմամբ հավատը երկխոսության ապրիորի պահանջն է, ապա վստահությունը երկխոսությամբ է հաստատվում: Հիմքը չլինի, արագ կնկատվի, որ նախապայմանները բացակայում են։ Կեղծ սերը, կեղծ հեզությունն ու մարդու նկատմամբ թույլ հավատը չեն կարող վստահություն ստեղծել: Վստահությունը կախված է մի կողմի՝ մյուսին ներկայացրած ճշմարիտ, իրական նպատակների ապացույցներից. այն չի կարող գոյություն ունենալ, եթե երկխոսության կողմի խոսքերը չհամընկնեն գործողություններին: Մի բան ասել ու այլ բան անելը՝ սեփական խոսքին թեթև նայելը, չի կարող վստահություն ներշնչել: Ժողովրդավարություն հռչակելն ու մարդկանց լռեցնելը ֆարս է, մարդասիրությունից խոսելն ու մարդուն ժխտելը՝ կեղծիք:

Այնուամենայնիվ, երկխոսությունը չի կարող գոյատևել առանց հույսի: Հույսի արմատը մարդու անկատարության մեջ է, որից մշտական որոնումների միջոցով դուրս է գալիս, որոնում, որը կարող է իրականցվել միայն այլոց հետ հարաբերվելով: Հուսահատությունը լռության, աշխարհի բացառման և նրանից փախուստի դրսևորում է: Անարդար կարգերի հետևանք ապահումանիստականացումը ոչ թե հուսահատության պատճառ է, այլ հույսի, որ ուղղորդում է դեպի մարդկության անընդհատ ձգտումը՝ անարդարության կողմից ժխտված: Սակայն հույսը միայն ձեռքերը ծալած սպասելը չէ: Քանի դեռ պայքարում եմ, ես առաջնորդվում եմ հույսով. և եթե պայքարում եմ հույսով, կարող եմ սպասել: Քանի որ ավելի մարդկային լինելու ձգտող մարդկանց հանդիպում է, երկխոսությունը չի կարող շարունակվել հուսահատության պայմաններում: Եթե երկխոսության մասնակիցներն իրենց ջանքերից ոչ մի ակնկալիք չունենան, նրանց հանդիպումը դատարկ ու անպտուղ կլինի, բյուրոկրատական ու ձանձրալի: Եվ վերջապես, իսկական երկխոսություն չի կարող լինել, եթե երկխոսության մասնակիցները համակված չեն քննադատական մտածությամբ. մտածողություն, որը տեսնում է աշխարհի ու մարդկանց անբաժանելի միասնությունը և նրանց միջև ոչ մի հակասականություն չի հանդուրժում, մտածողություն, որը իրականությունն ընդունում է որպես գործընթաց, վերափոխում, այլ ոչ թե որպես անշարժ էություն, մտածողություն, որն իրեն գործողությունից չի առանձնացնում, այլ առանց համակված լինելու վախի մշտապես սուզվում է ժամանակի մեջ: Քննադատական մտածողությունը հակադրվում է պարզունակ մտածողությանը, որը համարում է «պատմական ժամանակը, որպես կշիռ, անցյալի ձեռքբերումների ու փորձի վկայագրում», որից պիտի բխի կարգավորված ու «բարեպատեհ» ներկան: Պարզունակ մտածողի համար կարևորը կարգավորված «այսօրվան» հարմարվելն է: Քննադատաբար մտածողի համար կարևորն ի շահ մարդու մարդկայնացումը շարունակելու իրականության վերափոխումը շարունակելն է: Ըստ Պիեռ Ֆուրտերի. «Նպատակն այլևս ժամանակավորի վտանգը երաշխավորված տարածքի գրավմամբ չեզոքացնելը չէ, այլ այդ տարածքի ժամանակավոր դարձնելը… Ես տիեզերքը չեմ ըմբռնում որպես իր հսկայական ներկայությունը պարտադրող տարածություն, որին ես կարող եմ միայն հարմարվել, այլ որպես տարածություն, ասպարեզ, որը փոփոխվում է, երբ ազդում եմ նրա վրա» [2]։  

Պարզունակ մտածողի համար նպատակը հենց այդ երաշխավորված տարածքին ամուր կառչելն է ու դրան հարմարվելը։ Այդպիսով մերժելով ժամանակավորությունը՝ այն (պարզունակ մտածողությունը) մերժում է ինքն իրեն: 

Միայն երկխոսությունը, որ քննադատական մտածողություն է պահանջոում, կարող է նաև առաջացնել քննադատական մտածողություն: Առանց երկխոսության հաղորդակցություն չկա, իսկ առանց հաղորդակցության չի կարող իրական կրթություն լինել: Կրթությունը, որը կարող է լուծել ուսուցչի և սովորողի հակադրությունը, կա այն իրավիճակում, ուր երկուսն էլ իրենց ճանաչողությունն ուղղում են մի առարկայի, որով նրանք միավորվում են: Այսպիսով, կրթության երկխոսային բնույթը, որպես ազատության փորձ, սկսվում է ոչ թե այն ժամանակ, երբ մանկավարժական իրավիճակում սովորող ուսուցիչը հանդիպում է ուսուցիչ սովորողներին, այլ երբ ուսուցիչը նախ իրեն հարցնում է, թե ինչ է քննարկելու սովորողների հետ: Եվ երկխոսության բովանդակության հոգսը, իսկապես, ուսուցման ծրագրի բովանդակության հարցն է: Բանկային հակաերկխոսային կրթական գործչի համար բովանդակության հարցը պարզապես վերաբերում է ծրագրին, որը նա անցնելու է իր ուսանողների հետ. և նա ինքն է պատասխանում իր հարցին՝ կազմակերպելով իր ծրագրի իրականացումը: Երկխոսող, խնդիր առաջադրող սովորող ուսուցչի համար կրթական ծրագրի բովանդակությունը ոչ նվեր է, ոչ էլ ներդրված պարտականություն՝ գիտելիքի պատառներ, որոնք պիտի ներարկվեն սովորողներին, այլ անհատներին կազմակերպված,  համակարգված ու զարգացրած «վերա-ներկայացում» այն բաների, որոնց մասին նրանք ուզում են ավելին իմանալ։ 

Իրական կրթությունն իրականացվում է ոչ Ա-ն Բ-ի համար կամ Ա-ն Բ-ի մասին, այլ Ա-ն Բ-ի հետ աշխարհի միջոցով. աշխարհով, որը ներազդում է ու մարտահրավեր նետում երկու կողմերին էլ՝ սաղմնավորելով հայացքներ կամ իր մասին կարծիքներ։ Այդ անհանգստությամբ, կասկածներով, հույսերով կամ անհուսությամբ հագեցած հայացքները կարևոր հարցեր են բարձրացնում, որոնց հիման կառուցվում է կրթության բովանդակության ծրագիրը: «Լավ մարդու» իդեալական մոդել ստեղծելու ցանկությամբ պարզունակ-հորինովի մարդասիրությունը հաճախ անտեսում է իրական մարդկանց իրական, գոյություն ունեցող, առկա իրավիճակը:
 

Շարունակությունը

Անգլերենից թարգմանեց Անուշ Իսկանդարյանը

[1] Պարզ է, որ խոսքս խորը մտածողության լռության մասին չէ, որում սուզված մարդը միայն արտաքուստ թվում է աշխարհից կտրված՝ նրանից հեռանալով, որպեսզի նրան ամբողջական տեսնի, և այդպիսով մնալով նրա հետ։ Սակայն այս ետ քաշվելը միայն այն ժամանակ է ճիշտ, երբ մտածողը «լողում» է իրականության մեջ և ոչ թե այն ժամանակ, երբ նրա բացակայությունը արհամարհանք է նշանակում աշխարհի նկատմամբ, նրանց փախուստ, «պատմական շիզոֆրենիայի» տեսակ։ 

[2] Pierre Furter, Educacao e Vida ( Rio, 1966),pp. 26-27.:

 

Բացվել է 255 անգամ
Կարծիքներ
JwcxzZhKe | 2011-10-07 13:44:36
Enlightening the world, one hpeulfl article at a time.
???????@Mail.ru ՍԿԻԶԲ | ԱՐԽԻՎ | ԽՈՐԱԳԻՐ | ԿԱՊ

© 2007-2010 «ՄԽԻԹԱՐ ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ» ԿՐԹԱՀԱՄԱԼԻՐ